Veelgezocht:

James Turrell, Roden Crater Sunset

Laatste issue

No. 43 Herfst 2026 15,00

Vrije hand

Thé Tjong-Khing in het CODA Museum

Interview
No. 43 •

Bij Thé Tjong-Khing begint alles met een lijn – en voor je het weet is er een hele wereld. Het CODA Museum laat zien hoe onweerstaanbaar zijn tekeningen blijven: precies, speels en altijd vol nieuwe vondsten.

tekst: Barbera Bosma
Fig 1. Thé Tjong-Khing, uit Sprookjes van ergens | © Thé Tjong-Khing, 2025, Gottmer Uitgevers Groep

Op een zomerse middag loop ik in het CODA Museum in Apeldoorn een andere wereld binnen: die van Vos en Haas, taarten, sprookjes, mythen, ridders en referenties aan beroemde kunstwerken – het kleurrijke universum van illustrator Thé Tjong-Khing (1933).

Bij binnenkomst maken Khings tekeningen zich onmiddellijk los van de bladspiegel. Reusachtige uitvergrotingen lopen van vloer tot plafond; platte figuren zijn uit de beelden gelicht en in de ruimte geplaatst. Blikvanger is de enorme holle boom waarin bezoekers zich kunnen terugtrekken met een boek of een kleurplaat. ‘We wilden geen overzichtstentoonstelling of retrospectief maken,’ vertelt tentoonstellingsproducent Tamar van Rootselaar. ‘Dat suggereert toch een beetje: dit was het. Terwijl hij 93 is en nog altijd werkt.’

Het oorspronkelijke plan was een familietentoonstelling rond het vertellen van verhalen, waarin bezoekers niet alleen kijken, maar ook verblijven, lezen en zelf iets maken. Gaandeweg verbreedde dat idee zich tot het plezier van tekenen. ‘Khing begon zodra hij een potlood kon vasthouden en is daarna nooit meer gestopt,’ zegt Van Rootselaar. ‘Als kind tekent bijna iedereen. Pas later gaan mensen vinden dat ze het niet kunnen en dan houden ze ermee op. Ons doel was om iedereen weer aan het tekenen te krijgen.’

Fig 2. De leesboom van Kroon op de taart! in het CODA Museum | foto: Angela Stouten

Die gedachte loopt door de hele tentoonstelling. Van de grote boom en kijk- en doe-opdrachten aan de muren tot een speciaal voor de tentoonstelling ontworpen machine die met potlood ingekleurde kleurplaten van bezoekers scant, waarna de tekeningen bewegend verschijnen in een digitale muurschildering. Van Rootselaar wilde nadrukkelijk geen tablets. De techniek mocht het potlood niet vervangen, maar moest juist laten zien hoe je eigen werk onderdeel kan worden van Khings wereld. De samenwerking met Khing verliep even open als vanzelf. Van Rootselaar bezocht hem meerdere keren thuis. ‘Zo ontstonden de dingen: al pratend en al doende,’ vertelt conservator Eva Schaap. ‘Je merkte bij hem dat hij eigenlijk alles een goed idee vond; hij gaf ons de vrije hand.’ Voor de buitenkant van de leesboom tekende een andere tentoonstellingsproducent Khings beeldtaal zo overtuigend na, dat Khing zich afvroeg: heb ik dat echt niet zelf getekend?

In vitrines liggen schetsen waarin details telkens zijn herzien. ‘Wat voor ons ook heel fijn was, is dat hij absoluut niet bang is om zijn fouten te laten zien. Hij is een meestertekenaar, maar ook hij doet het niet allemaal in één keer,’ zegt Van Rootselaar. Khing zegt zelf dat hij zijn gum misschien wel vaker gebruikt dan zijn potlood. Op een boekomslag beviel de stoom boven een pan hem niet; hij tekende de hele omslag opnieuw, waarna de uitgever de verbeterde versie bij een volgende druk gebruikte. Een andere vitrine toont slechts een fractie van de meer dan vijfhonderd boeken waaraan hij meewerkte: oude uitgaven uit Van Rootselaars eigen collectie, kringloopvondsten, vroeg stripwerk, pikantere tekeningen voor volwassenen en boeken waarmee generaties lezers opgroeiden. Uit mijn eigen jeugd herken ik Wiele wiele stap en Kleine Sofie en Lange Wapper. Pas naast de originelen wordt zichtbaar hoe intens zijn kleuren zijn en hoeveel in druk verloren gaat.

Khing noemt zichzelf geen beeldend kunstenaar. Dat hoeft volgens Schaap ook niet. ‘Dat hij een meestertekenaar is, zeggen wij. Zo werkt het voor hem niet. Hij vertelt verhalen. Dat is zijn adem.’

Kroon op de taart! De getekende werelden van Thé Tjong-Khing is t/m 25 oktober te zien in het CODA Museum in Apeldoorn.

Het volledige seizoensoverzicht lees je in het herfstnummer van See All This. Bestel een exemplaar in onze shop >

Recente verhalen