Veelgezocht:

James Turrell, Roden Crater Sunset

Laatste issue

No. 43 Herfst 2026 15,00

De kleur wit in Paleis Het Loo

Over zuiverheid, status en schaduwzijden

Artikel
No. 43 •

Paleis het Loo volgt een spoor van wit: van marmer, damast en schorten van het koninklijk personeel. Maar ook van de schaduwzijden: van bleek, suiker en ivoor.

tekst: Annemiek Leclaire
Daniël van den Queborn, Emilia, prinses van Oranje, prinses van Portugal, met witte kanten plooikraag, ca. 1593, collectie Paleis Het Loo., langdurig bruikleen Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau
Fig 1. Daniël van den Queborn, Emilia, prinses van Oranje, prinses van Portugal, met witte kanten plooikraag, ca. 1593, collectie Paleis Het Loo., langdurig bruikleen Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau

Een nieuw begin, onberispelijkheid, morele zuiverheid: dat is waar de kleur wit in de westerse cultuur voor staat. Je ziet het aan de kleur van trouwjurken, van de vredesduif, aan de rook als er een paus is gekozen, de doopjurk van een jong kind. Maar de lichte tint heeft ook duistere kanten, laat de expositie in Paleis Het Loo zien.

Vanwege de associatie met puurheid speelt de kleur een belangrijke symbolische rol in het koninklijke hofleven door de eeuwen heen. ‘Het is opvallend hoeveel witte objecten zich bevinden in de collecties van Paleis Het Loo en de Koninklijke Verzamelingen,’ zegt Annette de Vries, hoofd kennis, collectie & programma van Paleis Het Loo. ‘Of het nu gaat om het marmer in de zalen, de gedecoreerde stucplafonds, de prinsessenjurken, de gesteven damasten tafelkleden, of de schorten van het personeel; veel van de koninklijke voorwerpen, kleding en interieur is wit. We vroegen ons af: wat betekende die kleur vroeger, en wat betekent die nu?’

In de tentoonstelling Wit, meer dan een kleur plaatst Paleis Het Loo de betekenissen van wit in de koninklijke hofcultuur in een bredere kunst- en cultuurhistorische context. Neem de witte zijden jurk en de hermelijnen koningsmantel die Wilhelmina draagt op het inhuldigingsportret van kunstschilder Thérèse Schwartze uit 1897-1898. Hier staat de kleur voor koninklijke waardigheid, vertelt De Vries. Ook is de witte koninklijke lijkkoets te zien die werd gebruikt voor de begrafenis van prins Hendrik (1934) en koningin Wilhelmina (1962), getrokken door met witte lakens omhangen paarden. Het wit is hier een verwijzing naar ‘het goddelijke licht’. De Vries: ‘Voor Wilhelmina en haar echtgenoot betekende de dood een vreugdevolle overgang naar een nieuw leven.’

Andreas Schelfhout {{Het Witte Loo vanuit het park gezien}}, 1838, collectie Paleis Het Loo, langdurig bruikleen Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau
Fig 2. Andreas Schelfhout Het Witte Loo vanuit het park gezien, 1838, collectie Paleis Het Loo, langdurig bruikleen Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau

Maar wit is nooit zomaar wit. Bezoekers ervaren in de tentoonstelling ook wat de kleur zintuiglijk en ruimtelijk doet. ‘Wit is ruimtelijk, dempt de hitte,’ zegt De Vries. Tegelijk maakt de expositie zichtbaar dat wit, natuurkundig gezien, geen kleur is maar een bundeling van alle kleuren in het lichtspectrum. Werk van Jan Schoonhoven (1914-1994), bekend van zijn witte, vierkante schilderijen, laat daarnaast zien uit hoeveel nuances de kleur wit bestaat.Aandacht voor de schaduwzijden van de kleur is er ook. Zoals de schade aan mens en natuur door de bleekmiddelen die textiel hagelwit moesten maken. Achter veel witte luxematerialen schuilt een geschiedenis van koloniale uitbuiting, zoals bij ivoor en suiker, vroeger statussymbolen van de rijken. ‘In de zaal over exclusiviteit zal een grote tafel te zien zijn met uiteenlopende witte objecten, zoals servies, damast, suikerwerk en koloniale geschenken,’ vertelt De Vries. ‘Je kunt aan die tafel plaatsnemen, ervaren hoe dat voelt en reageren.’ Zodra de betekenissen van wit verbonden raken aan huidskleur wordt het problematisch, en zit je midden in de duistere kant van de geschiedenis.

Paleis Het Loo bekijkt de geschiedenis van Oranje steeds nadrukkelijker vanuit de vragen van nu, ‘zodat er een completer en gelaagder beeld ontstaat en het erfgoed betekenis krijgt in deze tijd.’ In het voorjaar van 2028 volgt de tentoonstelling Oranje & kolonialisme, gebaseerd op vier jaar onderzoek van de Universiteit Leiden, dat in oktober 2026 wordt gepresenteerd. Wit, meer dan een kleur loopt daar al op vooruit door ook de schaduwzijde van wit zichtbaar te maken.

Wit, meer dan een kleur is van 9 oktober 2026 tot 7 maart 2027 te zien in Paleis Het Loo in Apeldoorn.

Het volledige seizoensoverzicht lees je in het herfstnummer van See All This. Bestel een exemplaar in onze shop >

Recente verhalen