Veelgezocht:

James Turrell, Roden Crater Sunset

Laatste issue

No. 43 Herfst 2026 15,00

William Kentridge

Look Closer no. 1

Interview

In Look Closer staat één werk centraal, gekozen door de kunstenaar zelf. In de eerste aflevering kijken we met de wereldwijd geliefde Zuid-Afrikaanse William Kentridge (1955) naar de indrukwekkende projectie van de kameropera Waiting for the Sibyl. We spraken hem in Bozar in Brussel, vlak voor de opening van zijn grote solotentoonstelling I am not me, the horse is not mine.

NE:

Je koos voor Waiting for the Sibyl. Waar kijken we precies naar?

WK:

De Sibyl is de mythische figuur bij wie je met al je vragen terechtkon, en zij beantwoordde ze. Maar het centrale verhaal van de Sibylle is dit: je ging naar de ingang van de grot waar ze woonde en schreef je vragen op. Zij schreef de antwoorden op een eikenblad en legde dat blad bij de ingang van de grot. Daar haalde je het antwoord op je vraag op. Zal ik leven? Ga ik dood aan covid? Welke vraag het ook was. Maar zodra je bij de ingang van de grot kwam, stond er altijd wind, dus je wist nooit of je je eigen lot meekreeg of dat van iemand anders. Dat is de centrale paradox: je wilt je lot kennen, maar je krijgt het niet te pakken. Het boek van de Sibylle bevat alle pagina’s, alle antwoorden van de Sibylle, samengebracht in één boek. Dat is wat we in de videoprojectie zien.

NE:

Je gebruikt verschillende disciplines voor dit werk: film, tekening, taal. Hoe komen die samen, en hoe roep je zoveel emotie op? Ik moest er bijna van huilen. Kun je uitleggen waar de kracht van het werk zit?

WK:

Ik denk dat het op veel mensen een sterk effect heeft. Het is een combinatie van vooral de woorden in het boek, in groot schrift, en de buitengewone stem van de zangeres. De regels van elk lied, zoals ‘Where shall we find, where shall we place our hope?’, vormen in wezen de tekst van het lied. Als we ons lot niet kennen, als we er geen zeggenschap over hebben, hoe houden we onszelf dan toch op de been? We namen het lied op kort nadat de zangeres haar moeder had verloren. Ik denk dat er diep in haar stem een soort rouw zit, en ook troost daarvoor. Je kunt niet zeggen wat het precies is. Is het een hapering in de stem? Zingt ze haar hoge noten technisch minder krachtig? Ik heb geen idee hoe je dat zou ontleden, maar je ontvangt via die stem een buitengewone rouw en troost tegelijk. Dat, in combinatie met de woorden over ons lot en de beelden: ze versterken elkaar. Dat was de hoop toen we het maakten, en het lijkt ook het resultaat te zijn.

NE:

Je hebt het over de stem. Wat doet taal?

WK:

Taal zet een reeks raadsels neer zonder antwoord. Wat betekent het eigenlijk? ‘Where shall we place our hope?’ ‘15 minutes on the soft shoulder.’ ‘It is not enough, but it is not nothing.’ Het zijn zinnen die eruit springen, die je kunt meenemen in allerlei associaties, zijdelings van de productie. Ik hoop dat ze een persoonlijke verbinding oproepen bij mensen die ze lezen. Ze hangen bijna samen, maar vormen geen samenhangend verhaal dat alles verklaart.

NE:

Tijdens de persbijeenkomst zei je dat een tekening meer weet dan de kunstenaar. Dat een gedicht meer weet dan de dichter. Wat bedoel je daarmee?

WK:

Ik kan het uitleggen met een voorbeeld. Toen ik begon met animatie, was het tekenen en uitgummen, tekenen en uitgummen, tekenen en uitgummen. Het uitgummen was nooit perfect. Ik deed erg mijn best om de sporen volledig weg te halen, en in het begin verontschuldigde ik me voor de onvolmaakte uitgumsels, voor de rommel op het papier. Pas na een tijd, toen iemand tegen me zei: ‘Hou op met klagen, die uitgumsporen zijn juist het interessante deel van de tekening,’ stelde ik mijn blik bij. Wat er in de tekening zat waar ik niet aan had gedacht, was een spoor van verstreken tijd. Dat liet de tekening zien. Het bleek uit de tekening zelf; het was niet iets wat ik had bedacht. Het gaat dus niet om ‘wat ben ik slim’, maar om ‘hoe dom was ik dat ik het niet zag’. Er zijn nog veel meer van dat soort openbaringen achteraf, over wat je aan het doen bent geweest.

NE:

Domheid is dus een belangrijk onderdeel van je werk?

WK:

Er niet bang voor zijn. Erkennen dat goede ideeën, vindingrijkheid of inzicht niet alleen voortkomen uit hard, rationeel denken. Er zijn ook andere delen van ons brein die ons tot inzicht brengen. Het is een kwestie van wachten tot het zich ontwikkelt, en vertrouwen op herkenning: iets herkennen wanneer het opduikt, in plaats van het van tevoren te weten.

De tentoonstelling is op 18 september 2026 geopend en te zien t/m 7 maart 2027 in Bozar in Brussel. De voorstelling SIBYL, met de kameropera Waiting for the Sibyl, is op 12 en 13 december 2026 te zien in De Singel in Antwerpen.

Recente verhalen