Veelgezocht:

James Turrell, Roden Crater Sunset

Laatste issue

No. 43 Herfst 2026 15,00

De Proeftuin

Het korten van de dagen

Gids
No. 43 •

Het veld dat zes jaar geleden net zo vlak en groen was als de omringende weilanden, is door verwildering en het aanleggen van een poel een jonge oase geworden. Het is De Proeftuin van Anke Riesenkamp, die voor See All This haar tuindagboek bijhoudt en tips geeft voor in de tuin en daarbuiten.

tekst & fotografie: Anke Riesenkamp
tekeningen: Michiel Blumenthal

Vanaf de koude steen naast de poel tuur ik het riet af naar de jonge eend met Claudia Cardinale-eyeliner. Is ze gevlogen? Dit gelukkige dier gaat me aan het hart. Ze is de enige van de schare pulletjes die het heeft gered en die zich, na het plotselinge verdwijnen van haar moeder, aan de loerende blikken van kraaien, reigers en vossen wist te onttrekken.

Voordat moedereend van de ene op de andere dag verdween, had ze de laatste van haar kroost nog wel de route gewezen naar de overvloedige voederschalen vol zaden die dagelijks worden bijgevuld voor de kippen – die vreemde vogels die niet kunnen zwemmen of vliegen.

Nadat ze zich een aantal warme lentedagen had verscholen onder een parasol van grassen, gaf het ukje het op en drentelde op haar flippers richting kippenland, waar ze zich verlegen meldde. Ze leek te begrijpen dat je soms een andere familie moet kiezen om groot te worden. Haan Apollo vond het best. En zo kwam het dat ze dagelijks heen en weer drentelde tussen water en land. Met de dagen verdween haar dons en groeide ze in haar volwassen kleed. Voor haar poedelfeestjes werd ik uitgenodigd aan de waterkant.

Fig 1. Het eendenbad in De Proeftuin | foto: Anke Riesenkamp

Mijmerend struin ik in gedachten door de andere verhalen die zich dit jaar in het wilde veld hebben afgespeeld. Ik weet dat ik slechts een glimp heb opgevangen; de meeste avonturen speelden zich af onder de grond, in het struweel en in de nacht. Maar wat was het opnieuw een bewogen en rijk jaar: met uitbundige kaardenbollen, roze aardappelen, zwermende bijen, de eerste Nashipeer en de hazenogen.

Nu ik met het korten van de dagen ook meer naar binnen keer, merk ik dat ik alles nog even wil vasthouden. Nog één lange zomeravond, nog een verhaal voor het slapengaan.

En precies dan lees ik over omstreden plannen om satellieten met enorme spiegels de ruimte in te sturen, die zonlicht naar specifieke plekken op aarde moeten terugkaatsen. Voor veilige, duurzaam verlichte steden, om reddingsacties te vergemakkelijken, zodat gewassen ’s nachts kunnen doorgroeien, beweert de fabrikant. Wat jarenlang thuishoorde in sciencefiction, lijkt ineens verontrustend dichtbij. Vooral dat vervult me met groot ongemak. Er lijkt een onstilbare menselijke drang te bestaan om steeds weer nieuwe grenzen te verleggen. Maar wie denkt de gevolgen van het ombuigen van het licht werkelijk te kunnen overzien?

Wie vraagt het de trekvogels, die zich tijdens hun nachtelijke trektochten oriënteren op de sterren? Of de planten, die de lengte van de dagen bijhouden om te weten wanneer het tijd is om in winterrust te gaan? En jouw mensenbrein? Ook dat heeft het donker nodig. Juist in de nacht herstellen de cellen zich, ruimen de hersenen afvalstoffen op en vindt er kloek onderhoud plaats dat ons helpt de dag te leven.

Ik moet denken aan de eerste zin van het prachtige gedicht Ich liebe meines Wesens Dunkelstunden van Rainer Maria Rilke, waarin hij het donker omarmt:

Ich liebe meines Wesens Dunkelstunden,
in welchen meine Sinne sich vertiefen.

Zo’n mooie gedachte: dat we in het donker, in donkere tijden en zelfs in de donkerte in onszelf niet verdwijnen, maar juist verdiepen en zichtbaar worden.

1. ‘EEN SONDERLIJNGE TAERTE’

Fig 2. Michiel Blumenthal, Kweepeeroogst, 2026

Er komt een overvloedige, donzige kweepeeroogst aan en ik zie ernaar uit hoe de zoete geur straks mijn tuinhuis vult. Jaarlijks maak ik membrillo en kweepeergelei, maar dit keer wilde ik eens iets anders. Zo kwam ik terecht bij Coquinaria, een spectaculair online archief van historische gerechten, verzameld door neerlandicus en culinair historicus Christianne Muusers. Bij de recepten vind je vertalingen, bronnen, afbeeldingen en verhalen die je meevoeren door de tijd. De middeleeuwse kweetaart met kardemom, gember, amandel en in rozenwater geweekte rozijnen is alvast een aanrader. Het recept vind je op coquinaria.nl/kweetaart

2. ONDER DE STERREN

Fig 3. Dark Sky Park De Boschplaat op Terschelling | foto: Magda Spiering

2. ONDER DE STERREN

Steeds meer plekken in Nederland beschermen de nacht tegen lichtvervuiling. De Boschplaat op Terschelling was het eerste officiële Dark Sky Park van Nederland; ook Lauwersmeer draagt dat predicaat. Dwingelderveld, Kootwijkerzand en Schiermonnikoog – mijn lievelings – bieden bij helder weer eveneens ruimte aan duisternis, stilte en een heldere sterrenhemel. Een overzicht van de officiële Dark Sky-gebieden vind je op darksky.org.

3. MASTERCLASS FERMENTATIE

Fig 4. Michiel Blumenthal, Fermentation, 2026

Op 28 november geeft wetenschapper en fermentatiespecialist Céline Lecomte een workshop in De Proeftuin. Fermenteren is een eeuwenoude manier om de overvloed van de oogst te bewaren en groenten diepte, frisheid en karakter te geven. Bovendien zijn gefermenteerde groenten rijk aan levende melkzuurbacteriën. We werken met biologische kolen uit de polder; je gaat naar huis met twee eigen potten wilde gisting. Meld je aan via seeallthis.com/events.

4. ANA MENDIETA IN TATE MODERN IN LONDEN

Fig 5. Ana Mendieta, Imágen de Yágul, uit de serie Silueta, 1973

4. ANA MENDIETA IN TATE MODERN IN LONDEN

Ik zou graag afreizen naar Londen voor dit grote retrospectief van Ana Mendieta. Ze is vooral bekend om haar Silueta Series, waarin ze de aanwezigheid en afwezigheid van het menselijk lichaam in het landschap onderzoekt. Daarbij werkte ze met natuurlijke materialen als aarde, vuur, water, bloemen en bladeren.

Te zien t/m 17 januari 2027 in Tate Modern in Londen.

Dit is een artikel uit See All This #43.

Recente verhalen