Veelgezocht:

Laatste issue

No. 42 Zomer 2026 25,00

Oneindig vernieuwend

Yayoi Kusama in Amsterdam

Artikel

Stippen, spiegels, pompoenen: het is verleidelijk Yayoi Kusama daartoe te reduceren. Het Stedelijk Museum Amsterdam trekt haar universum weer open – radicaler, lichamelijker en ontregelender dan haar iconen doen vermoeden.

tekst: Theo Paijmans
Yayoi Kusama, Pumpkin, 1991
Fig 1. Yayoi Kusama, Pumpkin, 1991

Hoe veelzijdig, complex en gelaagd het oeuvre van Kusama (1929-2026) is, blijkt niet alleen uit de tentoonstelling maar ook uit de begeleidende catalogus. Daarin zijn verschillende stemmen van buiten de beeldende kunst samengebracht om haar werk vanuit uiteenlopende perspectieven te bekijken. Zo vertellen deskundigen uit onder meer de botanische wereld, de mode, de sociale wetenschappen en de astrofysica over haar leven en werk.

‘Het oeuvre van Kusama kun je op zo veel verschillende manieren bekijken. De invalshoek hoeft niet alleen het kunsthistorische verhaal te zijn,’ vertelt conservator en curator Leontine Coelewij. Ook haar inmiddels iconische Infinity Mirror Rooms, pompoenen en duizelingwekkende patronen van stippen krijgen zo een bredere context.

Kusama werd geboren in Matsumoto, Japan. Al op jonge leeftijd begon ze te tekenen. De natuur om haar heen en de visioenen die ze kreeg, vormden belangrijke inspiratiebronnen. Ze wist al vroeg dat ze kunstenaar wilde worden. Na de Tweede Wereldoorlog vertrok ze naar de Verenigde Staten. Daar maakte ze onder meer spraakmakende performances, waaronder acties waarbij ze stippen schilderde op naakte mensen in de openbare ruimte. In 1968 las ze bovendien haar ‘Open brief aan mijn held, Richard Nixon’ voor. Daarin schreef ze: ‘Onze aarde is als een klein stipje te midden van miljoenen andere hemellichamen, een bol vol haat en strijd tussen de vredige, zwijgende sferen. Laten wij daar samen verandering in brengen en van deze wereld een nieuwe Hof van Eden maken.’

‘Het is bijzonder om te zien hoe Kusama als jonge vrouw in Amerika een radicale en misschien ook feministische vorm van avant-gardekunst maakte, al zou ze het zelf nooit zo hebben genoemd,’ zegt Coelewij. ‘Bij veel stromingen die later opkwamen, van popart en minimalisme tot installatiekunst, liep zij voorop. Daarmee was ze een belangrijke wegbereider voor veel andere kunstenaars.’

Yayoi Kusama, Zelfportret, 1972 Collage, pastel en balpen op papier
Fig 2. Yayoi Kusama, Zelfportret, 1972 Collage, pastel en balpen op papier

Voor deze solotentoonstelling werkte het team van het Stedelijk tot kort voor Kusama’s overlijden intensief samen met de kunstenaar en haar studio in Tokio. Daardoor is er werk te zien dat niet eerder in Europa werd getoond, waaronder tekeningen, keramiek en etsen. Ook besteedt de tentoonstelling aandacht aan de grensverleggende performances die Kusama in de jaren zestig en zeventig in New York uitvoerde, toen ze zich midden in de Amerikaanse avant-garde bevond.

Opvallend is ook de omvang van de tentoonstelling, die zich over twee etages uitstrekt. Op de benedenetage krijgt de bezoeker een uitgebreid beeld van haar veelzijdige oeuvre. De route voert vervolgens via de mezzanine naar de bovenetage, die volledig wordt ingenomen door een immense Infinity Room. Dit nieuwe werk maakte Kusama speciaal voor de tentoonstelling. ‘Als je deze ruimte binnengaat, kom je in een soort Alice in Wonderland-achtige omgeving terecht: een overweldigende wereld van kleur en licht,’ vertelt Coelewij. ‘Haar kunstenaarschap is buitengewoon omdat ze zich steeds opnieuw blijft vernieuwen. Ze ziet haar kunst als een middel om contact te maken met andere mensen en om een verbinding aan te gaan met de natuur om ons heen. Dat is de bijzondere boodschap die in haar werk besloten ligt.’

Het nieuwe seizoen in 10 tentoonstellingen: lees het in het komende nummer van See All This.  Bestel een exemplaar in onze shop >

Recente verhalen