Veelgezocht:

Laatste issue

No. 42 Zomer 2026 25,00

BREAKING #334

Het boomgaardproject deel II

Column
Nicole Ex
is schrijver, kunsthistoricus en oprichter van See All This kunstmagazine. Sinds 2020 verschijnt elke woensdag haar column in de BREAKING-de-week-kunstbrief.
Column

Vorige week vertelden we je over de Historische Boomgaard van de Toekomst met zeldzame wilde appelbomen (Malus sylvestris) die we weggeven aan kunstbrieflezers in samenwerking met Staatsbosbeheer. In deze tweede brief vertellen we meer over de wilde appel en zijn lange geschiedenis.

‘Zelfs als ik wist dat morgen de wereld zou vergaan,
zou ik vandaag nog mijn appelboom planten’
– uit een brief van een verzetsheld, 1944

OVER DE WILDE APPEL
Zelfs de beroemdste appel uit onze cultuur is eigenlijk een misverstand. In Genesis wordt nergens gezegd dat Eva een appel plukte – er is alleen sprake van de vrucht van de boom van kennis van goed en kwaad. Pas later kreeg die vrucht in de Europese beeldtraditie de vorm van een appel. De kunstgeschiedenis hangt er vol mee.

In de Griekse mythologie kon een gouden appel zelfs een oorlog ontketenen: de appel ‘voor de mooiste’ leidde via het oordeel van Paris uiteindelijk tot de Trojaanse Oorlog. En dichter bij huis speelde de appel een rol in volksgeloof. Een pitje werd in het vuur gegooid onder het uitspreken van de naam van je geliefde: sprong het open, dan was die liefde écht.

De kleine zure appels van de geurende wilde appelboom (Malus sylvestris) met zachtroze bloesemtrossen werden in de middeleeuwen uitgeperst tot verjus, een scherpzuur sap voor in de keuken. Appelhout werd gebruikt voor fijn draaiwerk en meubels, en de wortels van de Malus sylvestris werden als verfstof gebruik voor het geel verven van wol.

Van de  wilde appel zijn in Nederland  nog maar zo’n 150 over. Daarmee is de Malus sylvestris een van de zeldzaamste en meest bedreigde oorspronkelijke boomsoorten van ons land. Dat is niet de sylvestris die je in het tuincentrum koopt. Van de boom waar het hier om gaat, is het zaad verzameld uit zogenaamde ‘relictpopulaties’ en opgeslagen in de genenbank van Staatsbosbeheer.

Van de zaailingen van deze moederbomen mogen we er van Staatsbosbeheer 33 weggeven voor onze Historische Boomgaard van de Toekomst die uiteindelijk hopelijk uit 333 fruitbomen zal bestaan. Sinds onze oproep kwamen al meer dan 150 aanstekelijke reacties met prachtige beschrijvingen van  tuinen en akkers.

Wat  opvalt, is hoeveel gedeelde plekken worden aangeboden: schooltuinen, voedselbossen, buurtmoestuinen, een vredestuin en erven waar veel mensen komen. En naast landgoederen en landbouwgrond  worden voortuinen, binnentuinen en zelfs een Amsterdams dak genoemd. Zo begint onze verspreide boomgaard zich al af te tekenen, nog voor de eerste jonge boom is geplant.

Enkele van de eerste reacties:

‘Ik wil geen monument voor het verleden planten, maar een levend geschenk aan de toekomst.’

‘Ik heb achter ons huis een boomgaard aangelegd rondom één oude appelboom, een notarisappel, geplant door mijn opa in 1914.’

‘Wij zouden hem voor Otto willen planten zodat zij gezamenlijk kunnen opgroeien.’

‘Mocht onze moestuin meedoen, dan zal dit boompje het middelpunt gaan vormen van ons schoolproject.’

‘Een echt Mokums appeltje wordt het dan.’

‘Door de watersnood in 1953 moesten alle boomgaarden gerooid worden. Nu planten wij elk jaar een paar fruitbomen terug in de wei achter de boerderij.’

Wolfgang Tillmans, Inner City Apple Tree, 2004
Fig 1. Wolfgang Tillmans, Inner City Apple Tree, 2004

ACTS OF CARE
HISTORISCHE BOOMGAARD VOOR DE TOEKOMST

Wat begon met 33 jonge wilde appelbomen, groeit verder. De bomen, opgekweekt van autochtoon zaad uit de genenbank, krijgen verspreid over het land een plek waar ze oud mogen worden en deel kunnen gaan uitmaken van een nieuw landschap.

Door het grote animo voor de wilde appel kwamen ook 77 autochtone wilde zoete kersen, Prunus avium, in beeld. In het voorjaar bloeien ze uitbundig wit; in de zomer dragen ze kleine donkerrode kersen, geliefd bij vogels én mensen.

Zo krijgt onze Historische Boomgaard voor de Toekomst steeds meer vorm: niet als één afgebakende boomgaard, maar als een groeiend netwerk van oorspronkelijke fruitbomen, verspreid over vele plekken en generaties.

EN VERDER

Je kunt je niet meer opgeven om hoeder te worden, de 33 nieuwe hoeders van de wilde appel en de 77 hoeders van de wilde kers werden begin september bekendgemaakt. Hier zie je waar de bomen komen.

Recente verhalen