Ver & Nabij

Het begon ooit met een nachtelijk mailtje waarin André Stufkens (Maelwael Van Lymborch Studies) mij vroeg wat ik ervan vond om de schilderkunst van de Nijmeegse gebroeders Herman, Paul en Johan van Lymborch in een tentoonstelling te koppelen aan werk van hedendaagse kunstenaars. In Nijmegen heeft het artistieke erfgoed van de Van Lymborchs (alsook dat van hun oom Johan Maelwael) een bijzondere plek: de getalenteerde broers werden er eind veertiende eeuw geboren en de kiem voor hun ontwikkeling tot kunstenaars werd er gelegd.

Aan het Franse hof in Parijs verluchtten ze diverse getijdenboeken voor de hertog van Berry, waaronder de Belles Heures en de Très Riches Heures die inmiddels wereldwijd tot de hoogtepunten van de Europese laatmiddeleeuwse schilderkunst worden gerekend. Ondanks dat de kwetsbare manuscripten met hun miniaturen – die zich bevinden in musea en bibliotheken in Frankrijk, Vaticaanstad en de Verenigde Staten – zelden aan het publiek worden getoond, spreken ze nog altijd tot de verbeelding van velen. Zeker in Nijmegen, waar de gebroeders Van Lymborch als de grootste artistieke zonen uit de geschiedenis van de stad worden omarmd.

In maart 2025 werd in Nijmegen het Van Lymborch Jaar uitgeroepen, waarvoor Ver & Nabij de afsluiting vormt. Directe aanleiding voor dit jaar vol activiteiten was een unieke tentoonstelling in Musée Condé in Chantilly dat de Très Riches Heures du Duc de Berry beheert. Eenmalig werden de twaalf wereldberoemde kalenderbladen uit dit getijdenboek geëxposeerd. De expositie trok honderdduizend bezoekers van over de hele wereld, wat de actuele betekenis van het oeuvre van de gebroeders Van Lymborch onderschrijft.

Vanaf het begin was het echter volstrekt helder dat Ver & Nabij het zonder originele Van Lymborchs zou moeten doen. De hedendaagse kunst zou details en thema’s uit hun schilderkunst toegankelijk en zichtbaar maken, vanzelfsprekend ondersteund door hoogwaardige reproducties van hun werk. Het zou voor het eerst zijn dat zowel de internationale invloeden in de miniaturen van de gebroeders als het universele karakter van hun voorstellingen gekoppeld worden aan kunst van nu.

Ik hou van deze transhistorische benadering van kunst. Het was een uitdaging om ogenschijnlijk verschillende werelden samen te brengen: oud en nieuw, toen en nu, daar en hier. Ver & Nabij. Maar het was vooral een bijzondere reis. Deze bracht me als eerste bij drie andere broers, namelijk de prinsen van Serendip. In zijn bundel Hasht Bihisht schrijft de Perzische dichter Amir Khusrau rond 1302 over de lotgevallen van de zonen van de koning van Serendip, een oude benaming voor Sri Lanka. Khusrau vertelt hoe zij door hun vader de wijde wereld in worden gestuurd om wijsheid te vergaren. Hun zoektocht, gekenmerkt door scherpzinnige waarnemingen en toevallige ontdekkingen, laat hen intelligent en ervaren terugkeren naar hun vaderland Serendip.

Voor mij symboliseerde dit sprookje direct het verhaal van de gebroeders Van Lymborch die Nijmegen verlieten om hun horizon te verbreden. Onderweg ontdekten ze, leerden ze en ontmoetten ze. En verbeeldden dat in hun schilderkunst. De broers werden niet alleen gevormd door bewuste observaties, maar ook door dat wat toevallig op hun pad kwam. Het talent te vinden wat je niet zoekt, heet ‘serendipiteit’. Inderdaad, vernoemd naar de prinsen van Serendip.

Die serendipiteit wilde ik de insteek laten zijn van Ver & Nabij, zeker ook omdat het mijn eigen werkwijze weerspiegelde. De verbinding tussen het werk van de gebroeders Van Lymborch en dat van hedendaagse kunstenaars gaf een selectie waar ik bewust naar heb gezocht, maar die ik soms ook per toeval vond, daarbij telkens verrast door de wonderlijke overeenkomsten. Ik heb kunstenaars met uiteenlopende achtergronden, verschillende expertises en ideeën en werkend in diverse media uitgenodigd deel te nemen aan Ver & Nabij. In specifieke details, vormen en kleuren in hun werk, of de verhalen daarachter, is een koppeling te maken met de schilderkunst van de Van Lymborchs.

Met uitzondering van de kunstenaars die speciaal voor deze tentoonstelling nieuw werk realiseerden, is niemand direct door hen geïnspireerd. Ver & Nabij toont dan ook onverwachte combinaties en veelal toevallige overeenkomsten en geeft daarbij uitdrukking aan de onzichtbare lijnen binnen de kunstgeschiedenis. Deze verbindingen laten je kijken, reflecteren en vervolgens meer zien – niet alleen in het werk van de broers, maar ook in de hedendaagse kunstwerken. Wat oud is, wordt dan misschien wel nieuw. En wat eigentijds is, kan tijdloos worden.

Voor mij is het waardevol dat Ver & Nabij ruimte geeft aan ieders persoonlijke beleving, intuïtie en associatie. Want uiteindelijk gaat het om de betekenisvolle verbanden die je zelf maakt. Dat is wat ik zou willen meegeven bij het dwalen door deze tentoonstelling. Ik weet hoe kunst mij kan meevoeren naar een andere wereld. Hoe kunst een beroep doet op mijn verbeeldingskracht en me laat reizen naar een andere tijd, plaats of dimensie. Hoe mijn verbeelding dichtbij haalt wat ver weg lijkt. Dat gun ik iedereen.

Ver & Nabij gaat over drie broers uit de late Middeleeuwen en over ruim dertig hedendaagse kunstenaars. Maar meer nog gaat het over interactie en reflectie, over verbeelding en verwondering. Over toeval en ongezochte vondsten. Over nieuwe vergezichten.

over de tentoonstelling

Ver & Nabij – Gebroeders Van Lymborch X hedendaagse kunstenaars is te zien van 18 januari t/m 6 april 2026 in de Stevenskerk in Nijmegen. Boek hier je tickets >

Deelnemende kunstenaars:
Jasper Abels, Akmar, Alexander Bobkin, Vincent de Boer, Lita Cabellut, Sinan Can, Oussama Diab, Desirée Dolron, Ruud van Empel, Lin Gerritse, Elena Gorbunova, Raquel van Haver, Maria Hees, Iris van Herpen, Micky Hoogendijk, Idiots (Afke Golsteijn en Floris Bakker), Taehee In, Marianne Jongkind, Suzanne Jongmans, Claudy Jongstra en Jesk Jongstra, Iris Kensmil, Dirk-Jan Kortschot, Suzan van Lieshout, Elise van der Linden, Mariecke van der Linden, Hemaseh Manawi Rad, Felicia Mülbaier, Mirjam Nuver, Erwin Olaf, Polymorf (Marcel van Brakel), Cristina de Prada, Mariëlle van der Schrier, Levi van Veluw, Irene van Vugt en Nomin Zezegmaa.

Bij de NPO is momenteel een documentairereeks te zien over de gebroeders Van Lymborch. Bekijk de serie hier >