Whistler. Dandy en dwarsdenker

James McNeill Whistler (1834-1903) was een van de invloedrijkste en meest omstreden schilders en etsers van de negentiende eeuw: een vurig pleitbezorger van het idee dat kunst geen moreel of maatschappelijk doel hoeft te dienen, maar louter om haar eigen schoonheid bestaat. Geboren in de Verenigde Staten, verdeelde hij zijn tijd tussen Parijs en Londen, waar hij verkeerde in kringen als Dante Gabriel Rossetti en Oscar Wilde. Whistler was een uitgesproken dandy en notoire ruziezoeker, berucht om zijn slepende rechtszaak tegen criticus John Ruskin. Whistler. Dandy en dwarsdenker toont, in samenwerking met Tate Britain, een grote retrospectieve van zo’n honderd werken, waaronder het beroemde Arrangement in Grey and Black: Portret van de moeder van de kunstenaar.

Vincent van Gogh bewonderde Whistler en noemde diens etsen in brieven aan zijn broer Theo. Beide schilders deelden een fascinatie voor de Japanse esthetiek. Whistler voelde een sterke band met Nederland: Rembrandt was zijn grote inspiratiebron en hij maakte in 1889 vanaf een boot op de Amsterdamse grachten zijn Amsterdam Set, een serie etsen die hij zelf tot zijn beste werk rekende. Die Nederlandse periode staat centraal in de gelijktijdige tentoonstelling Whistler. Verliefd op Nederland in The Mesdag Collection in Den Haag.

Beeld: James McNeill Whistler, detail uit Sneeuw, Amsterdam, 1882, privécollectie.