Veelgezocht:

Laatste issue

No. 41 Lente 2026 15,00

Mens vs. machine

‘De kansloze toekomst’

Artikel
No. 41 •

We vroegen zeven curatoren en directeuren vooruit te kijken. Welke thema’s en trends gaan de komende jaren het gesprek bepalen? En welke kunstenaars laten nu al zien waar het heen gaat? Heske ten Cate is curator, onderzoeker en bestuurder, en sinds februari conservator hedendaagse kunst bij het Amsterdam Museum. Eerder was ze hoofdredacteur van Mister Motley, directeur van Nest in Den Haag, en co-curator van Good Mom / Bad Mom in het Centraal ­Museum in Utrecht.

Tekst: Heske ten Cate

Het einde van een jaar begint in de media steevast met lijstjes. De beste tentoonstellingen, de mooiste voorstellingen, de belangrijkste boeken. En met voorbeschouwingen: waar moeten we op letten, wat komt eraan? Ik lees die speculerende vooruitzichten graag. Afgelopen jaar waren het er opvallend weinig. Misschien heeft dat te maken met wat onderzoekers de collapse of the future noemen: het verschijnsel dat in tijden van opeengestapelde crises het vermogen om ver vooruit te denken onder druk komt te staan. Wanneer onzekerheid structureel wordt – economisch, ecologisch, politiek en technologisch – verdwijnt het langetermijnperspectief. Besluitvorming richt zich op het onmiddellijke nu: beheersen, reageren, en niet: dromen. Ik hoor veel kunstenaars, theatermakers en curatoren zich hardop afvragen wat nu eigenlijk hét verhaal van deze tijd is.

Daar komt bij dat de media zelf steeds minder houvast bieden. Ze worden overspoeld door ruis: deepfakes, desinformatie, halfware verhalen. Het ongemakkelijke gevoel dat je niet zeker weet of wat je leest wel klopt, is bijna permanent geworden. In 1984 liet George Orwell al zien wat er gebeurt wanneer taal wordt ingedikt tot slogans en afkortingen. Waar woorden verdwijnen, verdwijnt nuance. Waar nuance verdwijnt, wordt waarheid buigzaam. En ergens in dat proces brokkelt onze medemenselijkheid af. Niet voor niets wordt zijn dystopie opnieuw massaal afgestoft.

Fig 1. Studio Dennis Vanderbroeck, Rosalía, Lux

In de onzekerheid over wat ‘waar’ is, krijgt kunst gewicht. Ze hoeft niets te bewijzen. Ze claimt geen sluitende waarheid, maar verdraagt twijfel, ambiguïteit en tegenspraak. Geen pleidooi, maar aandacht. Geen zekerheid, maar menselijkheid.

Dat zou weleens het verhaal van deze tijd kunnen zijn. Juist in kunst, theater en muziek wint het menselijke aan urgentie. Of, zoals zangeres Rosalía het onlangs formuleerde: ‘aggressively human art’. Over haar album Lux uit 2025 zei ze in een interview: ‘There’s no AI at all, it’s a human album.’ Een uitspraak die tien jaar geleden eigenaardig had geklonken, maar nu ­manifestisch aandoet in een tijd waarin AI-artiesten de hitlijsten binnenkomen en algoritmes onze streamingdiensten domineren. Rosalía maakte Lux als tegenbeweging. Ze koos voor akoestische instrumenten, strijkers, koren en live-opnames, waarin je ademhaling hoort, het hout van het instrument, kleine verschuivingen in timing. De mens is aanwezig. Je wilt erbij zijn.

Telkens wanneer nieuwe technieken opkomen, wordt gedacht dat zij de cultuur zullen overnemen. Fotografie zou de schilderkunst verdringen, film de fotografie, AI de kunstenaar. En inderdaad: er wordt inmiddels veel kunst, literatuur en muziek gemaakt met of door AI. Maar onder die technologische opwinding tekent zich iets anders af. Opvallend is hoe een mainstream naam als Rosalía zo expliciet van menselijkheid een artistieke positie maakt. Ze werd overigens mainstream zonder zichzelf te versimpelen. Ze schakelt tussen dertien talen, waaronder Spaans, Arabisch, Oekraïens en Duits, en combineert techno met klassieke orkesten en flamenco. En daarmee noem ik haar ‘aggressively human’-­methodiek graag de kanarie in de kolenmijn.

Dit is een artikel uit See All This #41, lente 2026. Bestel het nummer hier.

Recente verhalen